آزموده را آزمودن ...

بابک نقاش- رویکرد ملی توسعه اقتصاد دانش بنیان اگر خردمندانه ترین تصمیم دولت تدبیر و امید نباشد، قطعا یکی از مهم ترین آنها است و تجربه کشورهای دیگر نشان می دهد که این نظام مبتنی بر دانش و نوآوری می تواند تا سال ها رشد مداوم اقتصاد را تضمین کند. رویکردی که ما در سال 2015 آغاز کردیم پیش از آن در دهه 1960 در اقتصاد در حال فروپاشی کره جنوبی آغاز شده بود و پس از آن نیز کشورهای پرجمعیتی مانند برزیل و هند این شیوه را به عنوان یک راه حل نجات انتخاب کرده اند. تایوان با این استراتژی اکنون یک اقتصاد پویا دارد و پیشرفت های اروپای غربی نیز غیرقابل انکار است. البته تجربه های نه چندان موفقی مانند کلمبیا و آرژانتین حتی ثروتمندانی در حاشیه خلیج فارس وجود دارد که نشان می دهد توسعه دانش محور با وجود تمام تعاریف درخشانی که دارد، می تواند یک طرح پرهزینه و محکوم به فنا باشد. ما این تجربه را از سال 84 داریم که طرح بنگاه های زودبازده با عنوان بزرگ ترین طرح اشتغال زایی دولت با هدف ایجاد 2 میلیون شغل پایدار تبدیل به یک سیاهچاله اقتصادی برای بلع منابع ملی و بانکی شد و تا سال 1390 در قالب بیش از 680 هزار فقره قرارداد، نزدیک به 30 هزار میلیارد تومان هزینه در بر داشت.

اکنون بیش از آنکه ویژگی های اقتصاد دانش محور مانند تولید علم و استفاده از ارزش افزوده ایجاد شده توسط دانش مشخص باشد، دریافت وام ها و تسهیلات وسوسه کننده آن انگیزه ای شده است تا برخی شرکت ها حتی با تغییر مدل اقتصادی و چرخش فعالیت به دنبال جذب منابع ارزان باشند. در طرح بنگاه های زودبازده، ایجاد یک شغل حدود 14 میلیون و 800 هزار تومان هزینه داشت و از این مقدار، 13 میلیون و 700 هزار تومان آن در قالب حمایت های مالی پرداخت می شد. این حمایت ها با ایجاد یک فضای گلخانه ای، تحمل کسب وکارها را در مقابل شرایط واقعی بازار از بین بردند و افزایش لجام گسیخته بیکاری در سال های پس از آن نیز ناکارآمدی این روش را نشان می دهد. شاید یک جهش آماری در سال های اولیه دیده شود اما طرح حمایت از کسب وکارهای دانش بنیان بدون استراتژی خروج، نتایج فاجعه آمیزی بدنبال خواهد داشت.